İNSANİ GELİŞME VE YOKSULLUK BAĞLAMINDA TÜRKİYE’NİN DÜNYADAKİ YERİ

Ebül Muhsin Doğan, Halim Tatlı
5.120 1.851

Öz


Kalkınmanın temel amacı insanların tercihlerini artırarak daha fazla imkanlara ulaşmasını sağlamaktır. İnsanların önündeki seçeneklerin artması süreci şeklinde tanımlanan insani gelişme ekonomik kalkınmanın merkezine insanı koyarak bireylerin kabul edilebilir bir yaşam kalitesine yükseltilmesine odaklanır. 1990 yılından itibaren Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP), ülkelerarası sosyoekonomik gelişmişlik düzeylerini karşılaştırmak için “İnsani Gelişme Endeksini (İGE)” oluşturmuştur. İnsani Gelişme Endeksi (İGE) insani gelişmeyi gelir, eğitim ve sağlık göstergelerini dikkate alarak ölçmeyi hedefleyen bir endekstir. UNDP tarafından 1997 yılında yayınlanan İnsani Gelişme Raporu’nda (İGR), mutlak ve göreli yoksulluk tanımlarını da kapsayan ancak onlardan daha geniş kapsamlı bir kavram olan insani yoksulluk kavramını, gelir yoksulluğundan farklı olarak çok temel veya “tahammül edilebilir” bir yaşamı sürmek için gereken olanak, fırsat ve seçimlerden yoksunluğu anlatır. UNDP insani yoksulluğu açıklamak için Çok Boyutlu Yoksulluk Endeksini (ÇBYE)  geliştirmiştir. ÇBYE, insani yoksulluğu, yaşam standardının yanı sıra eğitim ve sağlık ile ilgili göstergeleri de dikkate alarak ölçmektedir

UNDP tarafından 2013 İGR’de geçmişe dönük olarak hesaplanan İGE trend değerleri incelendiğinde, Türkiye’nin istikrarlı bir insani kalkınma süreci sergilediği görülmektedir. Hızlı gelişmekte olan ülkeler arasında yer alan Türkiye’nin, yüksek insani gelişme kategorisinde bulunduğu görülmektedir. Bununla birlikte çok yüksek insani gelişme kategorisine ulaşabilmek için çok çaba sarf etmesi de gerekmektedir. Bu bağlamda, ortalama okullaşma ve beklenen okullaşma oranlarının artırılması için eğitim yatırımlarına ağırlık verilmelidir. Ayrıca, Türkiye’nin çok yüksek insani gelişme kategorisine geçmesini hızlandırabilecek diğer politikalar ise kişi başı GSMH değerinin artırılması ile uzun ve sağlıklı bir yaşamı sağlayacak sağlık politikalarının uygulanmasıdır.


Anahtar kelimeler


İnsani Gelişme, Türkiye, İnsani Gelişme Endeksi, Çok Boyutlu Yoksulluk Endeksi

Tam metin:

PDF


Referanslar


Alkire, S. and Foster, J. (2010), Designing the Inequality-Adjusted Human Development Index (IHDI), Human Development Research Paper, 28, Erişim tarihi: 30 Nisan 2013, http://hdr.undp.org/en/reports/ global/hdr2010/papers/ HDRP_2010_28.pdf

Demir, S. (2006), Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı, İnsani Gelişme Endeksi ve Türkiye Açısında Bir Değerlendirme, DPT. Ankara.

Günsoy, G. (2005), “ İnsani Gelişmenin İller Bazında Farklılaşması: Eskişehir Üzerine Bir İnceleme”, Dumlupınar Üniversitesi, Sosyal Bilimler Dergisi, 13, ss.1-15. Uygur, S. ve Yıldırım, F. (2011), “Cinsiyete Bağlı İnsani Gelişme Endeks Yaklaşımları: Türkiye Örneği”, TİSK Akademi, 2011 / I, ss. 31-59

UNDP, Human Development Report, 2005, International Cooperation at a crossrads, Erişim tarihi: 29 Nisan 2013, http://hdr.undp. org/en/media/ HDR05_complete.pdf

UNDP, Human Development Report, 2010, The Real Wealth of Nations: Pathways to Human Development, 20th Anniversary Edition, Erişim tarihi: 21 Mayıs 2012, http://hdr.undp.org/en/reports/global/hdr2010

UNDP, Human Development Report 2011, Sustainability and Equity: A Better Future for All 2011, Erişim tarihi, 30 Nisan 2013, http://hdr.undp.org/en/media/ HDR_2011_EN_Complete.pdf

UNDP, Human Development Report 1990, Concept and Measurement of human development, Erişim tarihi: 30 Nisan 2012, http://hdr.undp.org/ en/reports/global/hdr1990/chapters

UNDP, Human Development Report 2013, The Rise of the South: Human Progress in a Diverse World, Erişim tarihi: 28 Mayıs 2013

T.C. Bayındırlık ve İskân Bakanlığı Kentleşme Şûrası, (2009), Kentsel Yoksulluk, Göç ve Sosyal Politikalar Komisyon Raporu, Bayındırlık ve İskân Bakanlığı, Ankara

Aksan, G. (2012) “Yoksulluk ve Yoksulluk Kültürünün Toplumsal Görünümleri”, Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 27, ss. 9-19

Aldemir, Ş. ve Özpınar, Ö. (2004). “İnsani Kalkınma ve İnsani Yoksulluk”, Eğitim Bilim Toplum, 2(7), ss. 48-58.




Creative Commons License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 License.