WHİTEHEAD’DE HAKİKAT GÜZELLİK İLİŞKİSİ / THE RELATIONSHIP BETWEEN TRUTH AND BEAUTY IN WHITEHEAD

Vedat Tezcan
1.281 403

Öz


ÖZET
İngiliz filozof Whitehead (1861-1947), evrendeki tüm varoluşun, güzelliğin hazzını yaşayabilmek için transandantal bir koşullandırmayla koşullandırıldığını söyler. Düşünürümüze göre her bir tikel özne, kendi dışındaki diğer var olanlarla girdiği içkin ilişkisellik bağıntısında, kendi deneyimini diğerlerine aktarır ve onların pozitif deneyimlerini de kendi varoluşunda aktifleştirir. Bu durum tikel öznenin, güzelliği geniş kapsamlı bir deneyim havuzunda yaşamasını kendisinde amaç edinmesiyle ilişkilidir.Whitehead’e göre Hakikat, evrendeki varoluşun bu transandantal koşulunun ortaya çıkabilmesinin ilk basamağıdır. Tikel objeler koşullandırıldıkları bu güzellik hazzını yaşayabilmek için, ilk önce kendi tikel deneyimlerini edimselleştirmede, geçmişin objektif ölümsüzlüğünü Hakikat ilişkisi üzerinden kavrarlar. Daha sonra ortaya çıkacak yeni deneyim durumu için geleceğin pozitif olasılığını gözeterek, geçmiş, şimdi ve gelecek bağıntısını bir uyumlanma esasına göre kurarlar. Bu yönüyle hakikat ilişkisini gözeterek ortaya çıkan yeni deneyim durumu, bir “uyum” durumudur. Whitehead’e göre Güzellik’in üretilmesini kendisine amaç edinen kâinat, bu transandantal amacıyla Hakikatin de donuklaşmasına imkân vermez. Zıtların uyumuyla gerçekleştirilecek olan bir Güzellik-Hakikat ilişkisi, sadece iki ortak faktörün bir biriyle mutlak uyumundan türeyen bir Hakikat ilişkisinden daha kapsamlı ve yeniliğe açık olacaktır. Bu insanlığın kâinatın mucizevi derinliğine nüfuz etmesinin tek yoludur.
THE RELATIONSHIP BETWEEN TRUTH AND BEAUTY IN WHITEHEAD
ABSTRACTEnglish philosopher Whitehead (1861-1947) argues that all existence in the universe is being conditioned by a transcendental condition in order to live the pleasure of beauty. According to him, every singular subject passes on its experience to the others and activates their positive experiences in its own existence, in the correlation of intrinsic way of relationship with others. This situation is related with singular subject’s aim of living the beauty in broadly defined experience area.According to Whitehead, truth is the first step of the emergence of this transcendental condition of the existence in the universe. Singular objects firstly activate their own tikel experiences, comprehend the objective immortality of past over the relationship with truth in order to live the pleasure of beauty in which they are conditioned. They establish the relationship between past, present and future according to coherence principle through considering the positive probability of future for future emergence of new experience state. For this aspect, this new experience state, which appears through considering the relations with reality, is a coherence state. According to Whitehead, universe aims at producing beauty and does not make possible for truth being dull with this transcendental aim. Relationship between beauty and truth that is derived from the coherence of contrasts is more comprehensive and open to innovations than a relationship of truth that is derived from the absolute coherence of only two factors. This is the only way for the human being to penetrate the miraculous deepness of the universe.
Anahtar Kelimeler: Transandantal, Güzellik, HakikatKey Words: Transcendental, Beauty, Truth

Tam metin:

PDF


Creative Commons License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 License.