Mekânsallaşan sanat yapıtında figür olarak izleyici / Viewer as a figure in spatiual work of art

Ayşe ÖNUÇAK BOZDURGUT
2.097 1.453

Öz


ÖZETKlasik anlamda kurallara ve ilkelere bağlanan mekan kuruluşları, Modern dönemden itibaren hem teknik anlamda hem de düşünsel ve bilimsel sorgulamalar sonucunda parçalanmaya ve sanatçının gözüyle yeniden inşa edilmeye başlanmıştır. Bu süreç tuvalin bir yanılsama alanı olmaktan çıkarılıp bir yüzey olarak algılanması, zamanla “varlıkların biçimi olarak” kimi sanatçılarca figürün resimden çıkarılmasıyla sonuçlanmıştır. Modern idealizmden uzaklaşan bir tavırla özne ve nesne arasında kurulan estetik ilişki de sorgulanmıştır. Diğer taraftan mekan ve nesne tasarımları özü açısından yine özne (sanatçı) tarafından inşa edilen bir hal alırken, aynı zamanda öznenin (sanatçı/izleyici) algısına etki etmekte ve bildiği şeyin, zihninde yaratmış olduğu önyargıları değiştirmektedir. Aynı zamanda mekan ve beraberinde barındırdığı nesnenin varlığı da izafileşmiştir. Günümüz sanatında gerçek mekan sanatçının eylem alanı ve gerçek nesne onun aracı [amacı] olarak görülür. Yine bu bakış doğrultusunda kamusal mekanlarda sunulan sosyo-politik projeler ise izleyici etkileşimlidir. Hatta izleyici zaman zaman yapıtın merkezindedir. 1960’lı yılların kitle üretimi odaklı anlayışı, sanatçıları da aynı yolu -tam tersi amaçlarla- izlemeye itmiştir. Üretimlerinin temelinde, bilince etki edecek oluşumlar vasıtasıyla izleyicinin farkındalığını uyarmak vardır. Başka bir deyişle didaktik ve mesafeli olmak yerine, tasarlanan proje vasıtasıyla izleyicinin mutlak algısında bir kırılma yaratılır. Böylelikle gerçek mekan izleyiciler tarafından sorgulanırken, zaman zaman onlar tarafından oluşturulabilmesi de mümkün kılınır. Bu açık tavır, kitle iletişim araçlarıyla körleşen ve kendi güvenli alanına veya kimliğine hapsolan izleyiciyi bulunduğu mekanla ve diğer bedenlerle iletişime geçmeye iterek yeni bir estetik anlayışı da gündeme taşır.
Anahtar Kelimeler: Mekan, bellek, algı, beden, izleyici, nesne, gerçeklik.
VIEWER AS A FIGURE IN SPATIAL WORK OF ARTABSTRACTSpatial bodies which are linked to rules and principles in classical semantics, have been started to fragmentize after technical, ideational and scientific examinations and reconstruct from the eyes of the artist. This period has been concluded by the eviction of the canvas from being an illusion area and perception as a surface and in time, removal of figure from the painting “as a form of beings”. The aesthetic relation between the subject and the object has been examined in a manner which is estranged from modern idealism. On the other hand, in terms of the design, space and object have come to the state where again the subject (artist) constructs. At the same time, the subject (artist / viewer) perception is affected and the recognized matter changes the prejudices in the mind. Meanwhile the existence of space and the hosted object have become relative. In today’s art, the real space is seen as the action area and the real object as the tool (purpose). In accordance with this view, the socio-political projects which are offered in public sphere are interacted with viewers. Moreover, the viewer is occasionally in the center of the composition. The mass production focused understandings of the 1960’s have pushed the artists to watch the same way but totally opposite purposes. The basis of productions is to have formations that have effect on consciousness and stimulating the awareness of the viewers. In other words, rather than being didactic and distant, the absolute perception of the viewer is diffracted with the designed project. By this way, the real space can be examined by the viewers and occasionally be formed by themselves. This open attitude pushes the viewers, which are blinded by mass communication tools and trapped into their secure spaces or identities, to get in contact with the current location and other bodies, bringing a new aesthetic understanding to the agenda.
Key words: Space, memory, perception, viewer, object, reality.

Tam metin:

PDF


Creative Commons License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 License.