DOĞUBAYAZIT İSHAK PAŞA SARAYI’NDA BULUNAN TAŞÇI İŞARETLERİ / Mason’s Signs in Doğubayazit Ishak Pasa Palace

Serap Bulat
1.505 527

Öz


Çevreyle bütünleşmiş etkili bir görünüme sahip olan İshak Paşa Sarayı, kesme taş ve moloz
taş ile birlikte yer yer ahşap malzeme kullanılarak inşa edilmiştir. Yapıların inşasında vazgeçilmez
bir malzeme olarak kabul edilen taş, doğada bol miktarda bulunmasının yanı sıra taşıyıcı gücünün
fazla olması, hava etkilerine dayanıklılığı, zengin ve görsel bir plastik etkiye sahip olması gibi
özelliklerinden dolayı, yapılarda tercih edilen malzeme türü olmuştur. Sarayın inşasında da
kullanım yerlerine göre farklılık gösteren altı değişik taş türünün kullanılmasıyla birlikte, sarayda
sade bir işçilikle malzeme bütünlüğü sağlanmış, duvarların kaplamalarında kullanılan taşlar büyük
hassasiyetle belirlenmiş bir ölçüye göre yontulmuştur. Ayrıca sarayda kullanılan taşların üzeri
dikkatle incelendiğinde, sembolik bir takım işaretlerin kullanıldığı görülür. H. 1199 (M. 1784)
yılına tarihlenen sarayın, tüm yapı elemanları dahil olmak üzere, birbirinden farklı yüz elliden fazla
taşçı markalarının taşların üzerine kazındığını görmek mümkündür. Osmanlı yapılarında çok
seyrek karşılaştığımız bu işaretler, Ortaçağ Anadolu Türk Mimarisinde yoğun olarak XII. - XV.
yüzyıl arasındaki zaman dilimi içerisindeki, taş yapılar üzerinde taşı işleyenler tarafından
kullanılmıştır. Taşçının hem kimliğini hem yonttuğu taşın sorumluluğunu almak için yaptığı bu
“Kimlik İşaretleri’’ (taşçı markası) ve taş ustalarının ocakta ya da şantiyede taşı kendinden sonra
kullanacak olanlara yardımcı olmak üzere yaptıkları semboller, hemen hemen her taş üzerinde
farklı şekillerde kullanılmıştır.
XVIII. yüzyıl yapılarında karşılaşamadığımız bu taşçı markaları, bir Osmanlı Dönemi yapısı
olan İshak Paşa Sarayı’nda, şaşılacak derecede taş malzeme üzerinde yoğun olarak kullanılmıştır.
Bu yanıyla da, özel bir yere sahip olan sarayda kullanılan markaları, tablolar oluşturulup
gruplandırma yoluna gidilerek, ayrıntılı şekilde incelenmesi amaçlanmıştır.

Anahtar Kelimeler: Saray, Taş, İşaret, Malzeme, Osmanlı

 

Abstract
Ishak Pasa Palace which blends in with its surroundings is built with straight face stone,
rubble stone and sporadically with wooden material. Stone which is taken to be an indispensable
material in construction is present in nature in abundant amounts and can also carry a lot of weight, is resistant to weather conditions, and has a rich visual plastic impact and thus has been a material

of choice in construction. In building the palace, six different stone kinds were used in different
places. However a simple craftsmanship ensured the harmony of materials and all stones used in
wall coverings of the palace were sculpted with great precision according to preset dimensions.
Moreover, when the surfaces of the stones used in the construction of the palace are carefully
examined, a number of symbolic signs can be seen. It is possible to see more than 150 unique
mason’s marks carved on stones in total in various parts of the palace dated Hijri 1199 (A.D. 1784).
These marks which are infrequent in Ottoman buildings are frequently used between XII. - XV.
Centuries in the Turkish Architecture of the Middle Ages in stone buildings by those who
processed stone. These “Identity Signs” (Mason’s Marks) made by masons to identify and take
responsibility for the stones they carved and also the symbols carved by masons to help those who
would use the stones after them in the quarry or construction site are used in various shapes on
almost all stones.
These mason’s marks which we do not encounter in XVIII. Century buildings, are
surprisingly frequent on stone materials in the Ishak Pasa Palace which is an Ottoman Era building.
In this regard, the marks used in the palace which has a unique position lies in a field that should be
categorized, grouped and examined thoroughly.

Keywords: Palace, Stone, Sign, Material, Ottoman


Anahtar kelimeler


Ardâvirâfnâme, Dante, İlâhi Komedya, Cehennem, Günah, Ceza

Tam metin:

PDF

Referanslar


Akok, M., (1961). ‘‘Ağrı Doğubayazıt’ta İshak Paşa Sarayı Röleve ve Mimarisi’’,Türk Arkeoloji Dergisi, S.X-II, Ankara, 30-48.

Arseven, C. E. (1986). Türk Sanatı, İstanbul.

Bakırer, Ö. (2002). ‘‘Anadolu Selçuklu Dönemi Mimarisinde Taşçı İşaretleri’’, Uluslararası Sanat Tarihi Sempozyumu, Prof. Dr. Gönül Öney’e Armağan, 10-13 Ekim, Ege Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları, İzmir, 59-69.

Başgelen, N. (1993). ‘‘İshak Paşa Sarayı’’, Saray, S.3, İstanbul, 64-60

Bayburtluoğlu, Z. (1993). Anadolu’da Selçuklu Dönemi Yapı Sanatçıları, Atatürk Üniversitesi Yayınları, Erzurum.

Binan, D. (2000). ‘‘Altı Asırlık Bir Belge: Bursa Ulu Camisi’’ Arredamento Mimarlık Dergisi, S. 7-8, İstanbul, 146-156.

Binan Ulusoy, D.- Binan, C. (2009). ‘‘Ağzıkara Han Örneğinde Anadolu Selçuklu Dönemi Taşçı İşaretlerinin Belgelenmesi Üzerine Sistematik Bir Yaklaşım’’, Akdeniz Medeniyetleri Araştırma Enstitüsü Yıllığı, S. XII, 319-345. Foto. 1: İshak Paşa Sarayı genel görünüm

Foto. 2: II.Taçkapıda bulunan taşçı işaretleri

Foto. 2: II.Taçkapıda bulunan taşçı işaretleri

Foto. 5: II. Taçkapıda bulunan taşçı işareti

Foto. 6: Caminin güney cephesinde (dış cephe) bulunan taşçı işaretleri

Foto. 4: Selamlığın güney cephesinde (dış cephe) bulunan taşçı işaretleri

Foto. 9: Muayede salonu güney cephesinde bulunan taşçı işareti

Foto. 7: Cami iç mekanında bulunan taşçı işareti

Foto 8: Selamlığın dış cephesinde bulunan taşçı işaretleri