VAN GÖLÜ HAVZASI’NDA BAT VE KERPİÇİN MİMARİDE KULLANIMI / The Usage of Adobe and Bat in Van Lake Basin Architecture

Şahabettin Öztürk
1.982 2.224

Öz


Öz
Van ve çevresinde kerpiç, tarih boyunca askeri mimaride; burç vesur, dini mimaride; kilise ve cami, sivil mimaride konut yapımında önemli birinşaat malzemesi olarak kullanılmıştır. Kerpiç yapımında kullanılan toprağınen önemli özelliği çorak, geçirimsiz olması ve kum ve kil oranının idealolmasıdır. Suyu içerisine çeken toprak karışımı daha sonra yalın ayaklabirkaç kez çiğnenerek ezilerek hazırlanır. Bu şekilde ezilen çamur, kürek iletoplanarak yaklaşık iki gün toprak zemin üzerinde bekletildikten sonrakerpiç, çamur, sıva, püşürük ve bat yapımı için kullanılır.Kalıp içerisine yerleştirilen çamur kerpiç ustasının elleri ile sıkıştırılırve üst yüzeyi ahşap mala ile perdahlanarak kalıp yukarı doğru özenle çekilir.Kerpiç daha sonra düşey bir konumda zeminden kaldırılıp birkaç gündedüşey vaziyette kurutulduktan sonra ana ve kuzu şeklinde üçgen bir formdaistiflenerek kullanıma hazır bir duruma getirtilir. Temellerde kaba yonu taşile moloz taş, bağlayıcı malzeme olarak da kül katkılı çamur harcı kullanılır.Van mimarisinde özellikle bahçe duvarlarının yapımında, kale ve surduvarlarında, burçların yapımında kullanılan malzeme kerpiç değil “Bat” adıverilen yapı malzemesidir. Bat yapımında kullanılan çamur; kerpiçyapımında kullanılan çamur karışımları gibi hazırlanır. Ancak, saman yerine“kırcom” kullanılır. Üst üste ve yan yana sıralanan yumuşak ve kolay şekilalabilen bu tür duvarlar tam olarak güneş altında kuruduktan sonra kerpiçduvarlara göre kar, yağmur, rüzgâr, soğuk ve sıcak koşullarına daha dayanıklıve uzun ömürlü olurlar. Bahçe duvarlarının “Möhre” yapımında duvarızeminden yaklaşık bir metre yüksekliğe kadar moloz ve ya kayrak sal taşıyardımı ile duvar inşa edilir. Toprak yüzeyinde kalan 0.50 m yüksekliğindekitaş duvar möhre duvarının su ve kardan olumsuz etkilenmesini engeller.Kerpiç yapıların başta insan olmak üzere her türlü canlının yaşamı için,fiziksel ve kimyasal özellikler açısından en uygun yapı malzemesi olduğu birgerçektir.Son yıllarda geleneksel mimari kültürümüzün önemli yapımmalzemesi olan kerpiç yapıları hızlı bir şekilde yok olmaktadır. Bu konuda neilgili bakanlık ne de mimarlık fakültelerinde detaylı bir eğitimverilmemektedir.

Abstract
In Van and its surroundings, throughout history, adobe has been usedas an important construction material such as in construction of towers(castles) and ramparts in military architecture, in construction of churchesand mosques in religious architecture, and in construction of houses incivilian architecture.The most important features of the soil used in production of adobeare being arid, impermeable and having ideal sand-clay ratio. The mixture forproduction of adobe is prepared by mixing the soil with water and thentreading it by bare feet. After treading process, the mud is collected usingshovel and left on the ground for 2 days which is used for production ofadobe and grout. After being casted, the mud is compressed by hands and itssurface is polished. The adobe is lifted from ground and left to dry for severaldays. After drying, the adobe is piled in a triangle shape and is ready to beused. In production of Van Lake Basin, especially the material used inconstruction of walls of gardens, castles and ramparts is not adobe, is amaterial called “bat”. The mixture for bat is prepared in the same way like themixture of adobe. However, in the mixture for bat, instead of straw, “kırcam”is used. Being arranged side by side and one on the top of the other, thesewalls after being dried, compared to adobe walls are more durable undersnow, rain, wind, cold and hot environmental conditions104Regarding their physical and chemical properties adobe structures aremore suitable for living creature especially for human being. In the last years,being an important construction material of our architectural culture, adobe isbeing rapidly vanished. Neither in related to ministry nor in architecture,nothing is taught related to this subject.

Anahtar Kelimeler; Bat, Kerpiç, Toprak, Düz Dam, Çamur.
Keywords: Bat, Adobe, Soil, Mud, Flat Roof.

Anahtar kelimeler


Bat, Kerpiç, Toprak, Düz Dam, Çamur.

Tam metin:

PDF

Referanslar


Erzen, A. (1984). Doğu Anadolu ve Urartular, Ankara.

Uluçam, A. (2000). Ortaçağ ve Sonrasında Van Gölü Çevresi Mimarlığı I. Van, Ankara.

Ünsal, B.-Öztürk, Ş. (1997). “Tarihi Van Evlerinin Günümüzdeki İzleri”, Mimarlık İç Mimarlık ve Görsel Sanatlar Dergisi, 62, İstanbul. Öztürk, Ş. (1996). “Tarihi Van Evleri”, İş Bankası Kültür ve Sanat Dergisi, 32, Ankara.

Öztürk, Ş. (2001). “Eski Van Şehir Surları”, Mimarlık İç Mimarlık ve Görsel Sanatlar Dergisi, 102, İstanbul.

Sayan, Y. -Öztürk, Ş. (2002). “Geleneksel Bitlis Evleri” İlgi Dergisi,102, İstanbul.

Öztürk, Ş.-Sayan, Y. (1996). “Bitlis’in Tarihi Evlerine Bir Bakış”, Van Gölü Çevresindeki Kültür Varlıkları Sempozyumu Bildirileri, Van.