VAN KALESİ’NDE BİR DİNİ MİMARLIK ÖRNEĞİ: SÜLEYMAN HAN CAMİİ RESTORASYON ÇALIŞMALARI / A RELIGIOUS ARCHITECTURE SAMPLE IN VAN CASTLE: SULEYMAN KHAN MOSQUE RESTORATION

Şahabettin Öztürk
2.663

Öz


Özet
Süleyman Han Camii, Van Kalesi’nin en üst bölümünde oldukçaengebeli bir alanda inşa edilmiştir. Van Kalesi’nin adeta simgesi olanSüleyman Han Camii, Van halkı tarafından “Kale Üstü Camii” olarakbilinmektedir.Kanuni Sultan Süleyman’ın Irakeyn Seferi sırasında caminin esaslıonarımı mimar Sinan tarafından yapılmıştır. Evliya Çelebi,Seyahatnamesi’nde caminin üzerinin kubbe ile örtülü olduğunu belirtmiştir.19. yy. sonuna ait Osmanlı Saray Albümündeki fotoğraf ve 1848’de JulesLaurens’in yaptığı gravürde ise caminin düz dam ile örtülü olduğugörülmektedir. Cami formuna uygun olarak üst örtü sistemi de ilk öncemerkezi bir kubbe ile kapatılmıştır. Ancak, 1655’te Van da meydana gelendepremde cami tamamıyla yıkılmıştır. Daha sonraki onarımlarda cami bedenduvarlarında kerpiç yapı malzemesi ve geleneksel Van mimari yapım tekniğikullanılarak üzeri düz bir dam ile örtülmüştür. Cami, 1915-1918 Rusİşgalinde tamamıyla yıkılmıştır.Van Kalesi’nde bir dini mimarlık örneği olan Süleyman Han Camii,korunması gerekli kültür varlığı özelliği gösterdiğinden, tescil edilmiştir.Camiinin ilk bilimsel kazı çalışmaları İstanbul Üniversitesi tarafından 1983yılında yapılmıştır. Van Valiliği İl Özel İdaresi tarafından Koruma Projesikapsamında rölöve, restitüsyon ve restorasyon projeleri hazırlatılmış verestorasyon çalışmaları tamamlanarak, 95 yıl sonra ilk kez 17 Eylül 2010tarihinde ibadete açılmıştır.Yapının son restorasyonunda yörenin geleneksel yapım teknikleri vemoloz taş, ahşap, tuğla, kerpiç gibi yapı malzemesinin yanı sıra odun külükatkılı çamur bağlayıcı malzeme olarak kullanılmıştır. Bildiride, Süleyman Han Camii ayrıntılı bir şekilde tanıtılmış ve restorasyon bağlamındairdelenmiştir.

Abstract
Suleyman Khan Mosque has been constructed in a considerablyrough area taking place on the uppermost part of Van Castle. SuleymanKhan Mosque is a kind of symbol of Van Castle and it is known as ‘’CastleUpper Mosque’’ by the people of Van.The Mosque has been well repaired during Suleyman theMagnificent’s Irakeyn Campaign by Architect Sinan Evliya Çelebi who haspromenaded the region, and in his Travek Book he has stated that theMosque’s top was covered with the dome. In the photograph belonging tothe end of 19th century and taking place in the Ottoman Palace Album andin the gravure done by Jules Laurens in 1848, it is seen that the Mosque wascovered with flat roof. In compliance with its form, the Mosque was coveredwith top coverage system and this was first done as the central dome.However, in 1665, the Mosque has been demolished completely in theearthquake in Van. In the later repairs, the Mosque has been covered withflat roof by using adobe structure material on its main walls and by usingtraditional Van construction technique. The Mosque has been demolishedagain completely in 1915-1918 Russian invasions.Suleyman Khan Mosque is a religious architecture sample in VanCastle and it has registration because it shows the characteristics of a culturalasset required to be protected. First scientific excavation works of theMosque has been done in 1983 by Istanbul University. Its building survey,restitution and restoration projects have been prepared by Van Governorate’sProvince Special Administration in the scope of Protection Project and itsrestoration works have been completed, and 95 years later, for the first timeafter its closure because of its destruction, it was opened to worship onSeptember 17, 2010. On the last restoration of the structure, region’straditional construction techniques and construction materials such as therubble stone, wooden materials, brick, and adobe have been used togetherwith the wood ash as the binding material containing additive. SuleymanKhan Mosque has been introduced with details, and has been scrutinized inthe context of restoration.

Anahtar Kelimeler: Van Cami Mimarisi, Geleneksel YapıMalzemesi, Koruma, Restorasyon.
Keywords: Van Mosque Architecture, Traditional Construction Material,Protection, Restoration.