TÜRKLERDE ŞAMANİZM VE OYUN İLİŞKİSİ / THE RELATIONSHIP OF SHAMANISM AND PLAY AMONG THE TURKISH PUBLICS

Banu Ayten Akın
2.673 1.375

Öz


Öz

Bugün din olarak değil, bir inanç tekniği olarak tanımlanan Şamanizm; Türklerin ritlerini belirleyen ruhsal tutunma arzuları arasında en önemlisidir. Avcı göçebeler olarak yaşayan Türklerin şamanlar olarak adlandırılmasının kaynağında tarımla uğraşan toplumlara nazaran yaşamı daha farklı algılama biçimleri olduğu görülür. Şamanın eylemi; gösteriye dayalı bir eylemdir. O, izlendiğinin bilinciyle topluca yapılan ayinlerden farklı olarak “kendini” sergileme eğilimindedir. Şamanizmin Orta Asya’dan çıkıp Anadolu’ya ulaşması ve beraberinde hayvan mitleri, akrobatik hünerler, erginleme ritlerini taşıması oldukça uzun bir sürecin sonucudur.

Bu ritlerin İslami anlayış içindeki Heterodoksiler üzerindeki belirleyiciliği; Totemizm ve Animizmin Şamanizm üzerindeki belirleyiciliğine benzer. Bu gösteriler İslamiyet öncesi çoktanrılı ve mistik dinlere özgü bir yapı olmakla birlikte Anadolu köylüsünün İslamiyet’i kabullenirken geçmiş yaşamlarına bağlılıklarının da göstergesidir. Bu anlamda Şamanın tiyatroyla olan bağı Türk toplumlarında ‘gelenekselleştirilmiş’tir. Şamanın gösterisi özünde teatral öğeler içerir. Bu çalışma bu teatral ilişkiyi kurmaya ve Türklerin İslamiyet öncesi ve sonrası dönemlerde bunu nasıl yaşattıklarını göstermeye çalışmaktadır.

Anahtar Kelimeler: Şamanizm, Tiyatro, Şaman, Anadolu, Türk toplumu

Abstract

Today Shamanism is defined not as a religion, but as a belief technique, which is the most important one among the spiritual hold desires that set the Turks’ rites. The reason for   using the term as shaman is related with the Turks’ living as hunting wanderers and their different perceptions of life compared to the communities engaged in agriculture. Shaman's action is show-oriented.. Being consciousn of being watched, Shaman has a tendency to exhibit “himself” different from the processional rituals. Shamanism carried animal myths, acrobatic skills and the initiation rites, from Central Asia to Anatolia; which has has been a very long process.

The decisiveness of these rituals on Heterodoksias in Islamic understanding is similar to the decisiveness of totemism and animism of Shamanism. In addition to being a typical structure for the pre-Islamic polytheist and mystical religions, these shows indicate  loyalty to past lives when the Anatolian peasants recognized Islam. In this sense, the relationship of Shaman with the theater can be defined as “institutionalized” in the Turkish communities. Shaman’s show includes theatrical elements in essence. This study aims  to make clear of the general points of this theatrical relationship and to demonstrate how the Turks made them live before and after the periods of  accepting Islam.

Key Words: Shamanism, Theater, Shaman, Anatolia, Turkish Public.


Tam metin:

PDF