Kentsel Dönüşümde Kültürel Miras Değerlerinin Korunması: Erzurum Örneği

Namık Tanfer Altaş
4.149 1.579

Öz


Zaman içinde eskimiş ve yıpranmış kent dokularının, günün sosyal ve ekonomik şartlarına uygun olarak değiştirilmesi veya yenilenmesini sağlayan süreç olarak tanımlanabilen kentsel yenileme, günümüzde Türkiye’nin pek çok kentinde uygulanmaktadır. Ancak kentsel yenilenme sürecinde, söz konusu kentsel alanlar içerisinde kalan, yıpranmış, depreme karşı dayanıklılığını yitirmiş veya gecekondu özelliğinden ötürü alt yapı hizmetlerinin verimli bir şekilde dağıtılamadığı yerleşme alanlarının varlığının yanı sıra, kentin tarihi dokusunu yansıtan yapıtlar da bulunmaktadır.

Kentsel dönüşüm denilince, zamanın gerisinde kalan bu yapıtların tamamen ortadan kaldırılıp, yerlerine tekdüze olan bir yapı tarzının getirilmesi olarak algılanmamalı ya da kentsel dönüşüm çalışmaları bu şekilde uygulanmamalıdır. Aksine bu yapıtlar içerisinde kente özgü olan, diğer yapı tarzlarından sıyrılmış, kentin kimliğini yansıtan unsurlar, revize edilerek çağımızın modern inşa teknikleriyle tekrar o kente kazandırılmalıdır. Oysa kentsel dönüşüm adı altında uygulanan yenileştirme projelerinde inşa edilen konutların, o kentin kimliği ile pek de uyuşmadığı görülmektedir. Hatta çoğu kentte aynı yapı tarzı dikkati çekmektedir. Bu durum ise kentsel dönüşümün uygulandığı her alanın, giderek birbirine benzemesine yol açmakta, kentleri monoton bir görüntüye sokmaktadır.

Her kentin kendi tarihini yansıtan özel bir mimarisi ve kendi kimliğini yansıtan öğeleri bulunmaktadır. Yaklaşık 5000 yıllık bir yerleşim tarihine sahip Erzurum kentinde de farklı dönemlere ait eserlerin yanı sıra, kente özgü olarak ortaya çıkan ve yaklaşık 400 yıllık bir tarihe sahip Erzurum Evleri de önemli bir zenginlik kaynağıdır. Söz konusu kentsel dönüşüm projelerinde inşa edilen toplu konutların dış görüntülerinde, Erzurum Evleri’nin bazı unsurlarının, modern inşa malzemeleri ile yansıtılması, en azından o kentin kültürel miras değerlerinin yaşatılmasını ve kentin kimliğinin devamını sağlayacaktır. Ankara’nın Beypazarı ilçesinde olduğu gibi, buna benzer uygulamalar, Türkiye’nin farklı yerlerinde uygulamaya konulmuş ve çok başarılı sonuçlar alınmıştır. Bunların yanı sıra kentin ilk yerleşim alanı olan Erzurum Kalesi ve yakın çevresindeki iki tarafında da meskenlerin yer aldığı dar sokakların, revize edilerek kentsel dönüşüm kapsamında kent turizmine kazandırılması da ayrı bir kültürel zenginlik kaynağı olacaktır. Elbette bu revize esnasında, günümüzün ihtiyaçlarına yönelik bir takım unsurların da eklenmesi yerinde olacaktır.

Çalışmada, Erzurum kentinin kentsel dönüşüm proje alanları, bunların kültürel değerlerle ilgisi ve bazı sorunlar ve çözüm önerileri üzerinde çalışılacaktır.


Anahtar kelimeler


Erzurum, kentsel dönüşüm, kentsel koruma, kültürel miras değerleri

Tam metin:

PDF


DOI: http://dx.doi.org/10.17295/dcd.61407

Referanslar


Akkar, Z.,M., Kentsel Dönüşüm Üzerine Batı’daki Kavramlar, Tanımlar, Süreçler ve Türkiye, Planlama Dergisi, Sayı:2, 2006, İstanbul.

Arı, Y., Amerikan Kültürel Coğrafyasında Peyzaj Kavramı, Doğu Coğrafya Dergisi, Sayı:13, 2005, Konya, s.311-340.

Atabeyoğlu, Ö., Turgut, H., Yeşil, P., Yılmaz, H., Tarihi Bir Kentin Değişimi: Erzurum Kenti, İTÜ Mimarlık, Planlama ve Tasarım Dergisi, Cilt:8, Sayı:1, 2009, İstanbul, s.41-53.

Doğanay, H., Erzurum’un Kentsel Fonksiyonları ve Başlıca Planlama Sorunları. Atatürk Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Coğrafya Bölümü (Doçentlik Tezi), 1983, Erzurum.

Ekinci, O., Kültürel Miras, İmar ve Belediyelerimiz, Kent ve Planlama, İmge Kitabevi, 2007, Ankara, s.31-45.

Genç, F.,N., Türkiye’de Kentsel Dönüşüm: Mevzuat ve Uygulamaların Genel Görünümü, Yönetim ve Ekonomi Dergisi, Cilt:15, Sayı:1, 2008, Manisa, s.115-130.

Gök, Y., Kayserili, A., Geleneksel Erzurum Evlerinin Kültürel Coğrafya Perspektifinden İncelenmesi, Doğu Coğrafya Dergisi, Sayı: 30, 2013, Erzurum, s.175-216.

Gür, M., Dostoğlu, N., Bursa’daki Alt ve Orta Gelire Yönelik TOKİ Konutlarında Memnuniyet Araştırması, Uludağ Üniv., Mühendislik-Mimarlık Fakültesi Dergisi, Cilt:15, Sayı:2, 2010, Bursa, s.139-153.

Karakurt Tosun E.,(Editör), 21 Yüzyıl Kentleri, Ekin Basım Yayın, 2010, Bursa.

Karasu, M.A., Gültekin, N., TOKİ Konutlarının Müşteri Memnuniyeti Açısından Değerlendirilmesi; Şanlıurfa İlinde Bir Uygulama, Marmara Üniv., İ.İ.B.Dergisi, Cilt: 33, Sayı: 2, 2012, İstanbul, s.383-404.

Kayserili, A., Erzurum Şehri’nin Kültürel Coğrafyası, Atatürk Üniversitesi Yayınları No:1036, 2014, Erzurum.

Kiper, H., P., Küreselleşme Sürecinde Kentlerin Tarihsel-Kültürel Değerlerinin Korunması: Türkiye-Bodrum Örneği, Sosyal Araştırmalar Vakfı, 2006, İstanbul.

Koca, H., Karadeniz, V., Erzincan Ovasında TOKİ Uygulamaları ve Kentleşme Üzerindeki Etkileri, Doğu Coğrafya Dergisi, Sayı:31, 2014, Erzurum, s.101-128.

Kocaman,S., Zaman, S., Kara, F., Keçeli, A., Erzurum Kentinde Gecekondu Önleme ve Kentsel Dönüşüm Çalışmaları, Marmara Coğrafya Dergisi, Sayı:18, 2008, İstanbul, s.179-210.

Küçükuğurlu, M., Erzurum Belediyesi Tarihi 1, Dergah Yayınları, 2008, İstanbul.

Levy,J.M., Contemporary Urban Planning, Prentice Hall, Englewood Cliffs, New Jersey.

Özcan, K., Tarihi Kentlerde Kültürel Mirasın Korunması Birgi Deneyimi, Milli Folklor Dergisi, Cilt:12, Sayı:98, 2013, Ankara, s.46-58.

Özdemir, Ü., Safranbolu’nun Kültürel Miras Kaynakları ve Korunması, Doğu Coğrafya Dergisi, Sayı:26, 2011, Erzurum, s.129-141.

Özden,P.,P., Kentsel Yenileme, İmge Kitabevi, 2008, İstanbul.

Roberts, P., The Evolution, Definition and Purpose of Urban Regeneration. P.,Roberts ve H.,Sykes, (Ed.), Urban Regeneration a Handbook. London: SAGE Publications, 2000, New Delhi, s.9-36.

Şişman, A., Kibaroğlu, D., Dünyada ve Türkiye’de Kentsel Dönüşüm Uygulamaları, 12.Türkiye Harita Bilimsel ve Teknik Kurultayı, 11-15 Mayıs 2009, Ankara.

Tozlu, S., Küçükuğurlu, M., Erzurum Evleri, Atatürk Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Dergisi, Sayı: 20, 2002,Erzurum.

Ülger, N.E.,Türkiye’de Arsa Düzenlemeleri ve Kentsel Dönüşüm, Nobel Yayın Dağıtım, 2010, Ankara.

Yayınoğlu, P.E., Susar, A., F., Kent, Görsel Kimlik ve İletişim, Umuttepe Yayınları, 2008, Kocaeli.

Yazıcı, H., Özdemir, Ü., Sever, R., Yıldızkent (Erzurum-Yenişehir) Şehirsel Alanı ve Başlıca Sorunları, Türk Coğrafya Dergisi, Sayı:35, 2000, İstanbul, s.123-138.




http://dergipark.ulakbim.gov.tr/ataunidcd/