NEHİR TİPİ HİDROELEKTRİK SANTRALLER ve ÇEVRESEL ETKİLERİ (REŞADİYE HİDROELEKTRİK SANTRALLERİ ÖRNEĞİ) Rıver Type Power Plants And Theır Envıronmental Effects (The Sample Of Reşadiye Hidroelectricity Power Plants)

Vedat Karadeniz, Erdal Akpınar, Adem Başıbüyük
4.743 4.416

Öz


ÖZET

Son yıllarda hızlı bir artış seyri izleyen elektrik enerjisi talebinin karşılanması, Türkiye’nin kısa ve orta vadede çözmesi gereken temel sorunlarındandır. Sorunun çözümü kapsamında üzerinde durulan önemli seçeneklerden biri, su gücü potansiyelinden daha etkin ve yaygın bir şekilde yararlanmaktır. Bu çerçevede yakın zamana kadar pek dikkate alınmayan küçük ve orta ölçekli hidrolik kaynakların nehir tipi santrallerle değerlendirilmesi fikri ön plâna çıkmıştır. Hâlihazırda işletme, kuruluş, projelendirme ve plânlama aşamasında olan nehir tipi santrallerin toplam sayısı 2000’i bulmaktadır. Tamamlandıklarında kurulu güçlerinin 25 bin MW, yıllık ortalama üretimlerinin ise 125 bin GWh olacağı tahmin edilmektedir. Bunlardan biri de 2010 yılında işletmeye açılan Reşadiye Hidroelektrik Santralleri’dir. Tokat’ın Reşadiye ilçesi yakınlarında Kelkit Çayı üzerinde birbirlerine yakın mesafelerde kurulu üç ayrı santralden oluşan Reşadiye HES’in kurulu gücü 65 MW, elektrik üretim kapasitesi ise 450 milyon kwh/yıl’dır.

Esasen nehir tipi santraller, barajlı santrallere göre ekolojik denge ve sosyal çevre üzerinde olumsuz etkileri çok daha az olan tesislerdir. Ancak Türkiye genelinde proje, kuruluş ve işletme sürecinde olan pek çok santral, doğal ve sosyal çevreye verdiği veya gelecekte vereceğinden endişe edilen zararlar nedeniyle sürekli gündemdedir. Bu durum Reşadiye HES için de geçerlidir. Santraller aktif heyelan ve erozyon alanı üzerinde kurulmuş, buna rağmen su iletim hatları tünellerden değil, doğrudan yamaçlar üzerinden geçirilmiştir. Ayrıca tesislerin inşası esnasında doğal bitki örtüsü büyük ölçüde tahrip edilmiştir. En büyük sorun ise suyun iletim hatlarına verilmesi sürecinde yaşanmaktadır. Akarsu yatağında sürekli bulunması gereken telafi suyunun özellikle yaz aylarında olması gereken minimum sınırın bile altına düşmesi başta su kenarı bitkileri olmak üzere Kelkit Çayı ekosistemine zarar vermektedir. Yatırım tepki görmüş, yüklenici firma ile yöre halkı arasında çatışmalar yaşanmıştır. Tespitlerimize göre bu ve benzeri sorunların ortaya çıkmasında projenin bilimsel temellere dayandırılmamasının, inşaat sürecinde yaşanan çeşitli aksaklıkların ve en önemlisi de yatırımın ÇED raporundan muaf tutulmasının büyük rolü vardır. Yeni HES’ler kurulurken Reşadiye HES örneğinin dikkate alınması yararlı olacaktır.

 

Anahtar Kelimeler: Nehir tipi santral, Reşadiye, Kelkit Çayı, Çevresel etki.

 

Abstract

The meeting of  the demand for electricity power that has been in an increasing trend in recent years is among the problems that Turkey should solve in short or middle term. One of the significant alternatives in solution frame is to get adavantage of hydro power potential effectively. The idea that small and middle scale hydrolic sources not having been taken into consideration until recently are utilized as river type power plants has come to fore.The total number of river type power plants under construction, project, plan and service is as many as 2000. Once completed, setting power is expected to be 25 thousands MW, average production to be 125 thousands GWh per year. One of them is Reşadiye Hidroelectricity Pover Plants (Reşadiye HES). Reşadiye HES made up of three seperate plants constructed on Kelkit Stream near Reşadiye subprovince of Tokat has 65 MW power and a capacity of 450 million kwk/year.

River type power plants, in fact, are those with fewer negative effects on ecology and social balance compared with power plants as dam. However, a lot of power plants under project,construction and service are on the agenda as they have given or are likely to give harm to natural and social balance. It is also the case for Reşadiye HES. The power plants were constructed on the areas susceptible to erosions, nevertheless, water canals were  constructed on steeps instead of through tunnels. Besides, natural vegetation has been damaged during construction. The biggest problem is experienced when water was directed to canals. The main reserve water decreases under limit in summer season which gives harm to the ecology of Kelkit Stream, mostly the plants on  the banks. The investment was reacted by the local people and they quarrelled with the  construction firm. The project not being based on scientific principles, various difficulties during construction, investment being excempt from ÇED report played important roles on this and such problems. To take Reşadiye HES sample into consideration  will be useful before new HES projects are designed.

 

Key Words: River-type power plant, Reşadiye, Kelkit Stream, Environmental effect

Tam metin:

PDF




http://dergipark.ulakbim.gov.tr/ataunidcd/