CANİK DAĞLARININ GÜNEYDOĞU BÖLÜMÜNDE KARSTLAŞMA VE KARSTİK ŞEKİLLER/ Karstification and karstic forms in the southerneast part of the Canik mountains

H.İbrahim Zeybek
2.576 528

Öz


Araştırma sahası Orta Karadeniz Bölümü'nde, Reşadiye (Tokat) ilçe merkezi kuzeydoğusu ile Mesudiye (Ordu) ilçe merkezi güneyi arasındaki dağlık kuşakta yer alır. Bu saha, Canik Dağları'nın güneydoğu kesiminde ve yaklaşık 1500-2000 m'ler arasında bulunmaktadır. Bu kesimde çok sayıda dolinin yanı sıra, uvala, lapya, düden ve mağara gibi karstik şekillere de rastlanmaktadır.

Çalışma hazırlanırken arazi çalışmaları dışında kireçtaşı örneklerinin laboratuar ortamında kireç oranları belirlenmiştir. Ayrıca, saha ile ilgili 1/25.000 ölçekli topoğrafya ve 1/100.000 ölçekli jeoloji haritalarından yararlanılmıştır.

Çalışma sahasında kışlar soğuk, uzun ve kar yağışlı, yazlar ise ılık, kısa ve az yağışlı geçmektedir. Ana kayayı Üst Kretase kireçtaşları oluşturmakta ve bunların CaCO3 içerikleri % 75-% 88 arasında değişmektedir. İnceleme sahası bütünü ile orman alanı içerisinde yer alır. Bununla birlikte, bazı kesimlerde orman tahrip edilmiş ve erozyon nedeniyle ana kaya açığa çıkmıştır.

İnceleme alanındaki karstik şekillerin, oluşumunda asıl rolü çözünme süreçleri oynamıştır. Bununla birlikte, başta dolinler olmak üzere karstik şekillerin, dizilişleri ve yoğunlukları üzerinde ana kayanın bol kırıklı ve çatlaklı olmasının da önemli rolü olmuştur. Nitekim, inceleme alanının doğu kesiminde bir dizi halinde uzanan dolinler, "yönlü karst" manzarası oluşturmaktadır.

Yöre, Kuvaterner'deki iklim değişmelerinden etkilenmiş ve muhtemelen yüksek kesimler periglasiyal şartlara sahne olmuştur. Çavdar Yaylası güneyindeki dolinlerin kuzey yamaçlarına kadar akan lavlar ve çeşitli araştırıcılar tarafından Pliyosen'e atfedilen volkanik faaliyet dikkate alındığında, yöredeki karstlaşma sürecinin Kuvaterner öncesinden başlamış olduğu söylenebilir.

Anahtar Kelimeler: Karstlaşma, Karstik Şekiller, Canik Dağları, Kireçtaşı.

Abstract

 The research area is located in the Middle Blacksea Part, in the mountains zone between northern east Reşadiye (Tokat) city centre and the southern Mesudiye (Ordu) city centre. This area is situated in the southerneast part of the Canik mountains and between 1500-2000 meters. In addition to the numerous dolines in this part, there are the karstic forms such as the lapies, ouvala, swallow holes and cave.

 In the research area, it is cold in winter, long and snowy, and it is warm, short and little rainy in summer. The bedrock is formed by the Upper Cretaceous limestones and their CaCO3 contents range between 75% and 88%. The research area exists completely within the forest area. However, some parts of the forest has been destroyed and because of the erosion the bedrock has appeared.

 In the formation of the karstic figures the dissolve process has played the main role in the study area. However, the fact that the bedrock is very largely cracked has had a considerable impact on  the form of the karstic features, their order and density. Thus, the dolines which range in the eastern part of the research area in succession form the view of directed karst.

 The study area has been affected by the climate changes in Quaternary, and probably the higher parts have been exposed to periglacial conditions. Furthermore, the lavas which had been formed by fresh volcanic eruptions existing in the Quaternary have flowed into some dolines and changed their morphologies. This situation display the fact that karstification in the study area started before volcanic activities and has still been continuing today.

Key Words: Karstification, Karstik Features, Canik Mountains, Limestone.


Tam metin:

PDF




http://dergipark.ulakbim.gov.tr/ataunidcd/